O pasado contemporáneo

El País , 25.2.2020 Ao longo do curso falamos do uso público da Historia, da dificultade de definir que é unha nación, dos nacionalismos, etc. O hispanista británico Henry Kamen ven de publicar o libro La invención de España no que analiza os mitos sobre os que se constrúe a identidade nacional española: Numancia, Covadonga, Reconquista, Cid Campeador… Kamen afirma que todos os estados tenden a construirse sobre mitos e denuncia o uso político que se fai da Historia.

Arturo Fernández Fersa. Concello de A Coruña No contexto da guerra anglo-española (1585-1604), e como represalia ao intento de invasión española de Inglaterra a través da célebre Gran Armada, a frota formada por Felipe II en 1588, a raíña protestante mandou unha frota capitaneada polo corsario Francis Drake para atacar e saquear cidades clave do imperio. Unha delas foi A Coruña, onde a valente defensa dos seus habitantes quedou inmortalizada grazas á figura de María Pita. María Pita, realmente chamada Mayor Fernández de Cámara Pita, naceu arredor do 1564 na localidade coruñesa de Santiago de Sigrás (preto de Cambre) no seo dunha familia pertencente a unha clase popular. Pouco se sabe de detalles biográficos que non teñan que ver coa famosa loita ou cos catro matrimonios dos que temos constancia. O primeiro foi cun carniceiro que a deixou cunha filla e numerosas terras, que aproveitou para vivir de forma máis despreocupada. Pero, sen dúbida, polo que a galega foi transformada...

A simboloxía é unha parte moi importante dun Estado. Xa sexan bandeiras, himnos ou escudos, conforman a identidade nacional dunha sociedade. Neste caso voume centrar na bandeira de España. Cambiou varias veces durante a súa historia, pero a variación que máis me chamou a atención foi a da Segunda República (1931-1939). Cal é a orixe da terceira franxa morada da “tricolor”? Tras a proclamación da Segunda República española, numerosas cidades comezaron a colgar nas súas prazas esta bandeira que, como se recolle na Constitución de 1931, estaba formada por unha franxa vermella, unha amarela e outra morada. Esta nova cor provén, segundo o xa citado decreto, dos Comuneros de Castela, que protagonizaron un levantamento no século XVI nunha etapa de inestabilidade. Con isto se introduce a Castela na bandeira, como símbolo da poderosa España do pasado. Aínda así, non está confirmado que o morado fora o color emblemático dos Comuneros. O que si se sabe é que o carmesí era unha cor identifi...

Francisco de Goya: Auto de fe de la Inquisición. Ca. 1814-1816 Real Academia de Bellas Artes. Actualmente la expresión “que te cuelguen un sambenito” significa que cargas con una culpa inmerecida, pero ¿de dónde viene su significado? Originalmente era un saco de lana bendecido por un sacerdote. Los monjes benedictinos de la orden de San Benito, fundada a comienzos del S. VI, llevaban una vestimenta similar, un escapulario que portaban por encima del hábito al que se le llamó san benito y luego sambenito por aspiración fonética. Lo utilizaban los cristianos primitivos durante su penitencia para mostrar arrepentimiento público de sus pecados. Más adelante, la Santa Inquisición los usaba para señalar a los condenados por el tribunal convirtiéndolos en un símbolo de la infamia, y el acusado estaba obligado a llevarlo en el momento de su ejecución. Esta vestimenta era un escapulario con forma de poncho, generalmente amarillo, estampado con la Cruz de San Andrés. Pe...

O pasado mércores, faleceu Camilo de Dios, o derradeiro guerrilleiro antifranquista galego . De militancia comunista, Camilo de Dios loitou na guerrilla antifranquista nos anos corenta, ata que caeu nas mans da represión franquista. Recentemente, a súa vida foi narrada no documental  Camilo de Dios : o derradeiro guerrilleiro galego ( Alba Sánchez, Juan Pirola, Miguel García, Pedro Iglesias, 2016). Foi tamén protagonista doutro documental, A cidade da selva ( Pilar Faxil e Helena Gallardo, 2006) nome que os guerrilleiros antifranquistas deron ao seu refuxio nos montes de Casaio (Ourense). Casualmente, a prensa destes días tamén dá noticia dunha exposición relacionada coa represión franquista: Pequeñas cosas . Trátase dunha mostra que expón obxectos persoais dos condeados a morte durante a ditadura, obxectos que perviviron grazas a que foron gardados polas familias.

Aínda que de forma colateral, nas clases dos últimos días falamos do Século de Ouro, sobre todo, dende o punto de vista pictórico. O esplendor cultural da época tamén o foi da literatura. Francisco de Quevedo (1580-1645), un dos principais exponentes dese Século de Ouro, é autor dunha obra clave dentro da literatura picaresca: La vida del Buscón (Historia de la vida del Buscón, llamado don Pablos; ejemplo de vagamundos y espejo de tacaños), que é unha boa fonte para coñecer a sociedade da época. O debuxante Juan Guarnidó, autor da serie de banda deseñada de Blacksad , da man do guionista Alain Ayroles, ven de publicar un volumen sobre o protagonista de La vida del Buscón , don Pablos de Segovia: El Buscón en las Indias .

Hiparquía (Siglo IV a.C.): “ Crees que he hecho mal en consagrar al estudio el tiempo que, por mi sexo, debería de haber perdido como tejedora?” . Unos días atrás y casi en bucle, esta noticia saltaba a la prensa por el ataque directo al movimiento feminista en el discurso de esa fuerza política española. El histórico movimiento feminista, caracterizado por reaccionar en fases u “olas” (sufragista, reproductiva, salarial…), tiene raíces que se remontan a la Edad Media, con gran influencia en la Ilustración y, más organizado y menos castigado, a lo largo de los siglos XX y XXI. Hace poco se cumplían cien años de la primera mujer que pudo acceder a la universidad con plenos derechos (1910); anteriormente, Concepción Arenal, en 1849, habría acudido a la universidad disfrazada de hombre, pues la ley prohibía a las mujeres acceder a estudios superiores. Otras hazañas históricas realizadas a lo largo del siglo XIX y XX —y que no solo cambiaron el sentimiento social del país, sino...